AKTUALNOŚCI I WYDARZENIA

Jacek Kowalewski

PISMO W SPRAWIE S8 i S74

Marian Fronczkowski

NOWA KSIĄŻKA ANDRZEJA KOBALCZYKA

„Na kartach książki przeplatają się opowieści niezwykle urokliwego Tomaszowa Mazowieckiego i jego nieodłącznej pięknej towarzyszki Spały. Miejscowości te, pełne tajemnych zakątków, zaskakujących historii i ciekawych osób, odkryły wszystkie swoje sekrety, które z pasją spisał Andrzej Kobalczyk”.

Sekrety Tomaszowa i Spały to nowa książka Andrzeja Kobalczyka, którą powinni przeczytać wszyscy miłośnicy historii naszego miasta. Już od maja będzie do nabycia w księgarniach.


Zygmunt Dziedziński i  Marian Fronczkowski

ZAPRASZAMY NA ODCZYT I WYSTAWĘ FOTOGRAFICZNĄ

Ewa Kotela

„Mam talent” w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym

„Parostatkiem w marzeń rejs”

Pod takim hasłem odbyła się VI edycja imprezy integracyjnej dla dzieci niepełnosprawnych intelektualnie, z autyzmem i zespołem Aspargera. W tym roku gościliśmy uczniów ze Szkoły Podstawowej nr 6, nr 8 i szkoły w Ujeździe. Patronat nad imprezą, już po raz czwarty, objęło Towarzystwo Przyjaciół Tomaszowa Mazowieckiego.

Uczniowie, nauczyciele Ośrodka i przybyli goście zamienili się w tym dniu w żeglarzy, marynarzy i piratów. Występy artystów oceniało wyjątkowe jury: kapitan Jack Michael, w przerwie w rejsach po morzach i oceanach, Złota Rybka, która spełniała wszystkie życzenia oraz okrutny i groźny Pirat z Karaibów, w tym dniu w wyjątkowo przyjaznym nastroju.

Podziwialiśmy wiele wspaniałych występów naszych młodych artystów począwszy od piosenek marynarskich, poprzez tańce piratów i kaczuszek, wiersze, grę na instrumentach, pokazy sprawności fizycznej na degustacji kanapki XXL kończąc.

Na naszej imprezie nie ma miejsc pierwszych i ostatnich. Wszyscy artyści są wyjątkowi, najlepsi w swoim repertuarze i wszyscy zasługują na nagrody, które wręczyły panie Elżbieta Goździk reprezentująca Towarzystwo Przyjaciół Tomaszowa Mazowieckiego i dyrektor SOSW mgr Anetta Klimczak. Oprócz nagrody każdy uczestnik otrzymał „Licencję na talent” za prezentację swoich umiejętności i talentu.

„Licencję na talent” w podziękowaniu za wspieranie integracji dzieci niepełnosprawnych intelektualnie otrzymało Towarzystwo Przyjaciół Tomaszowa Mazowieckiego a za szczere, ofiarne serce p. Elżbieta Goździk, która przekazała słodycze dla wszystkich uczestników imprezy.

Dziękujemy wszystkim uczniom, nauczycielom, wychowawcom i rodzicom za zaangażowanie, pomoc w przeprowadzeniu imprezy i stworzenie wyjątkowej atmosfery sprzyjającej występom artystycznym.


Robert Jamka

PATRONAT  NAD IMPREZĄ INTEGRACYJNĄ

Towarzystwo Przyjaciół Tomaszowa Mazowieckiego objęło Patronatem imprezę integracyjną „Mam talent” po hasłem „Parostatkiem w marzeń rejs” organizowaną przez Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy w Tomaszowie Mazowieckim. Impreza odbędzie się w dniu 24 marca 2017 roku. Rozpoczęcie o godzinie 10.00 w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym przy ul. Majowej 1/13 w Tomaszowie Mazowieckim.


Zygmunt Dziedziński

75 ROCZNICA UTWORZENIA ARMII KRAJOWEJ

W Tomaszowie Mazowieckim już w październiku 1939 r. powstawały zalążki ruchu oporu.  We wtorek, 14 lutego 2017 r. przypadła 75 rocznica utworzenia Armii Krajowej. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną w ówczesnej, okupowanej Europie. Rozkaz Wodza Naczelnego PSZ o jej utworzeniu datowany jest na 14 lutego 1942 r. Powstała z przekształcenia Związku Walki Zbrojnej. W jej skład weszło ponad 200 jednostek. Komendantem Głównym AK został Stefan Rowecki „Grot.  Była konspiracyjną organizacją wojskową, która stanowiła integralną część sił zbrojnych i podległą Naczelnemu Wodzowi i Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźctwie. W naszym mieście Armia Krajowa i jej poprzedniczka ZWZ ma bogatą i chlubną historię, którą warto przypomnieć.

W grudniu 1939 r. utworzono w mieście Związek Polski Niepodległej, Związek Odbudowy Rzeczypospolitej i Organizację Bojową. W marcu 1940 r. został utworzony Obwód Tomaszów Mazowiecki Związku Walki Zbrojnej. W jego skład weszły wcześniej wymienione organizacje.  Pierwszym komendantem tomaszowskiego obwodu ZWZ  został rotmistrz Józef Walicki ps. „Józef”, „Walbach”. Był to były żołnierz mjr „Hubala”. Mieszkał pod przybranym nazwiskiem Łoza u Tadeusza Nizwalda na ul. Fabrycznej 11. Tadeusz Nizwald był jego zastępcą. Po rezygnacji z funkcji komendanta obwodu przeniósł się do Warszawy. Został tam aresztowany i 28 maja 1940 r. i rozstrzelany.

Głównym inicjatorem i organizatorem ruchu konspiracyjnego w Tomaszowie  był Marian Kotarski ps. Sarna”, ”Daniel”, który wraz z  pchor. Tadeuszem Nizwaldem ps. „Zgrzyt”, „Skierski” organizował pomoc i zaopatrzenie dla oddziału mjr „Hubala”[1].  Jako intendent Szpitala Miejskiego miał duże możliwości w zakresie pozyskiwania leków i środków opatrunkowych na potrzeby oddziału partyzanckiego mjr „Hubala”. Około stu  żołnierzy ZWZ z Tomaszowa zasiliło kadry tego oddziału.

Dowództwo okręgu, wykonując polecenia Komendy Głównej ZWZ, koncentrowało się  na kadrowej rozbudowie struktur, szkoleniu kadr do działań konspiracyjnych, dopracowaniu systemu alarmowania i mobilizacji sił. Głównym i priorytetowym zadaniem było  prowadzenie działalności wywiadowczej. Przykładem świetnie zorganizowanej działalności wywiadowczej była komórka wywiadu działająca w Spale. Od lipca 1940 r. do marca 1941 r.. komendantem tomaszowskiego obwodu ZWZ został porucznik Marek Karski ps. „Andrzej”, „Mateusz”. Po nim dowódcą obwodu  został kapitan Walenty Walewski ps. Franciszek. Od maja 1941 r. w ramach obwodu tomaszowskiego ZWZ powołano drużynę dywersyjną „Mściciel”. Jej pierwszym dowódcą został Ignacy Zdzisław Kiełbasiński ps. „Dąbol”, „Bystry”. Oddział skierowany został w rejon lasów gmin. Lubochnia i Czerniewice. W 1943 r.  działający już w ramach Armii Krajowej  odział  partyzancki „Mściciel” przekształcono w większe ugrupowanie i dowództwo objął por. Jerzy Stasiołek. W sierpniu jego dowódcą został Marian Tarkowski ps. „Trojan” a  Zdzisław Kiełbasiński  jego zastępcą.

Zimą i wiosną 1942 r.  zdołano odbudować strukturę kadrową i od lutego utworzony został obwód tomaszowski Armii Krajowej.  Pierwszym komendantem w nowych strukturach AK został por. Zenon Mroczek ps. „Ziemowit”, który pełnił tę funkcję od stycznia do maja 1942 r. Przybył on z Łodzi i zamieszkał w Smardzewicach. Podjął prace w miejscowej spółdzielni rolniczej.  Jego zastępcą a jednocześnie komendantem Miasta został por. Emil Kraul ps. „Lecki”, „Stanisław”. W maju 1942 r. miała miejsce  poważna „ wsypa” za sprawą zdrajcy z szeregów AK, którym okazał się  mjr Bąkowski.  Następcą por. Z. Mroczka został  chor. Jan Klecha ps. „Żegota”, „Klecha”. Chor. Jan Klecha był komendantem obwodu  od czerwca do października 1942r.  Kolejnymi komendantami tomaszowskiego obwodu AK byli : kpt. Jan Kowalski ps. „Jurand”, „Kuna”, por. Karol Żywociński ps. „Orlatko”, „Marek”, „Mateusz”, kpt. Antoni Baranowski ps. „Oksza” był komendantem obwodu od lipca 1944 r. do stycznia roku 1945. Funkcję następnego Komendanta Rejonu/miasta pełnił pchor. Mieczysław Remisz ps. „Chaber”, „Józwa”, „Leśnik” awansowany do stopnia porucznika. Mieszkał przy ul. Pałacowej nr 5 (obecnie ul. POW), zatrudniony oficjalnie w służbie leśnej. W okresie międzywojennym był nauczycielem, komendantem Hufca ZHP a w pierwszych miesiącach okupacji zakładał w Tomaszowie Związek Odbudowy Rzeczypospolitej. Był członkiem obwodu ZWZ w której odpowiadał za komórkę ”N”. Ostatnim pełniącym te funkcję Komendanta Rejonu Tomaszów/miasto był ppor. Romuald Feliks Okoń ps. „Żubr”.

Głównym zadaniem komendy obwodu AK było kontynuowanie działalności zapoczątkowanej przez ZWZ a przede wszystkim organizowanie szkolenia, budowa kadrowa struktur a przygotowanie posiadanych sił i środków do realizacji planu na tzw. „godzinę W”.

Siły  garnizonu tomaszowskiego zorganizowane były w drużyny, plutony i kompanie. Żołnierze pozostawali zakonspirowani, posługiwali się pseudonimami. Utrzymanie łączności i alarmowanie dostosowano do warunków konspiracyjnych.. Skupiano się na prowadzeniu szkolenia  dywersyjnego, posługiwania się bronią i materiałami wybuchowymi, szkolono z zasad prowadzenia wywiadu                       i działalnością propagandowo informacyjną. Prowadzono  walkę z kolaboracją, likwidując konfidentów. Przykładem tego może być przeprowadzona akcja „C” w której jednej nocy zlikwidowano 12 konfidentów . Akcję przeprowadził oddział sierż. Stanisława Rżanka ps. „Gryf”.

Z chwilą  utworzenia inspektoratu piotrkowskiego AK, powołany został  tomaszowski oddział Kedywu ( Kierownictwo Dywersji) .  Domeną tego oddziału było czynne prowadzenie dywersji, zbrojne zwalczanie terroru okupanta, wykonywanie wyroków na konfidentach, zdobywanie broni, amunicji i materiałów wybuchowych, akcje anty kontygentowe. Dowódcą tomaszowskiego Kedywu  został Zdzisław Józefowski ps. „Orski”. Podlegał on dowódcy Kedywu inspektoratu  piotrkowskiego dowodzonego przez  mjr. Adama Trybus ps. Gas” i por. kaw. Artura Linowskiego ps. Karp”. Obaj skoczkowie, „cichociemni” przybyli z Anglii.  Por. Artur Linowski „Karp” zamieszkał w Tomaszowie skąd kierował działaniami Kedywu w powiecie rawskim do 1 lipca 1943 r., kiedy to został aresztowany w Kurzeszynie i przywieziony do siedziby Gestapo na Zapiecku. Zginął wywieziony do Oświęcimia. Niektóre źródła podają, że otruł się 2 lipca 1943 r. na drugo dzień po aresztowaniu.

Zdzisław Józefoski „Orski” został aresztowany przez Gestapo i rozstrzelany 25 listopada 1943 r. w Tomaszowie. Dowództwo 46 osobowego oddziału Kedywu „Śliwa” bo taką nosił nazywę, objął sierż. ( później ppor.) Stanisław Rżanek ps. Graf”. Od lipca 1944 r. przeszedł on w lasy k. Przysuchy wchodząc w skład 72 pułku piechoty AK. Dowodził odziałem Kedywu aż do jego rozwiązania.

W kwietniu 1944 r. w ramach tomaszowskiego obwodu AK utworzono kolejny oddział dywersyjny „Zryw”. Jego dowódca został chorąży Józef Chachuła ps. Lubicz”. Odział został 12 czerwca 1944 r. rozbity koło Tresty przez miejscowe Gestapo. W wyniku napływu chętnych do działań dywersyjnych i konspiracyjnych stan osobowy tomaszowskiego obwodu AK w połowie 1944 r. wynosił 1315 żołnierzy w tym 35 oficerów,15 podchorążych i 1050 szeregowych. Brak jednak bliższych informacji o posiadanym uzbrojeniu i wyposażeniu.

W lutym 1944 r. ogłoszono mobilizację do akcji „Burza” i skoncentrowano siły okręgu piotrkowskiego AK ( w tym również obwodu tomaszowskiego) w m. Barkowice. Z sił obwodu tomaszowskiego zorganizowano I batalion 25. pułku piechoty AK. Niestety nie  poszedł on na pomoc walczącej Warszawie a nasycenie wojskami niemieckim strefy przyfrontowej  spowodowało, że pułk po poniesieniu znacznych strat w walkach na ziemi koneckiej  rozformowano 9 listopada 1944 r.

W dniu 19 stycznia 1945 r. rozkazem Komendy Głównej Armii Krajowej odziały tomaszowskiego obwodu jak i cała Armia Krajowa został rozwiązany. Rozkaz o rozwiązaniu dotarł do Tomaszowa w dniu 25 stycznia i niezwłocznie został przekazany żołnierzom AK.

W Tomaszowie Mazowieckim jest  ul. Armii Krajowej a na cmentarzu wojennym przy ul. Smutnej jest pomnik upamiętniający Komendantów AK Miasta Tomaszowa Mazowieckiego i drugi upamiętniający  poległych żołnierzy AK.

  

Pomniki na cmentarzu wojennym przy ul. Smutnej.


fotografie Zygmunta Dziedzińskiego

ZIMOWE KLIMATY – styczeń 2017

Utrata – Niebieskie Źródła – Małe Groty


GALERIA TOMASZÓW – nowe sklepy i nowe kino

Polecamy –  W holu wystawa starych fotografii z kolekcji Jerzego Pawlika. Warto zobaczy jak to miejsce wyglądało 100 lat wcześniej.

Fot. Zygmunta Dziedzińskiego

Tak  70 lat temu wyglądało miejsce gdzie obecnie znajduje się wejście do Galerii Tomaszów. Karta pocztowa ze zbiorów Jerzego Pawlika.


NOWE NAZWY DLA ULIC TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO  PROPOZYCJE TPTM

Od 2 września 2016 r. obowiązuje ustawa o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego. Zobowiązuje ona gminy do zmiany niezgodnych z jej zapisami nazw ulic w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie.

W Tomaszowie Mazowieckim mają być zmienione nazwy dwóch ulic:   Oskara Lange oraz   Teodora Duracza.

Prezydent Miasta Zarządzeniem Nr 1/2017 z dnia 2 stycznia 2017 r. ogłosił konsultacje społeczne, które mają wypracować nowe nazwy dla tych ulic.

Towarzystwo Przyjaciół Tomaszowa Mazowieckiego proponuje, aby nazwę ulicy Oskara Lange zmienić na ul. Olimpijska, natomiast ulicę Teodora Duracza na ulicę Wilanów .

Dotychczasowa ulica O. Lange, której nazwę proponujemy zmienić na ul. Olimpijska rozpoczyna się przy Rondzie Tomaszowskich Olimpijczyków. Będzie nawiązywała do nazwy tego ronda a tym samym będzie kojarzona z tym punktem.  Jest to nazwa jednowyrazowa, neutralna i nie powinna wywoływać kontrowersji. Pośrednio upamiętnia też tomaszowskich olimpijczyków, których imieniem nazwano  rondo. Tak więc ul. Olimpijska prowadziła by do Ronda Tomaszowskich Olimpijczyków, których będzie nam przybywać.

Ulica T. Duracza, której nazwę proponujemy zmienić na ul. Wilanów,  leży w  sąsiedztwie XIX wiecznej osady fabrycznej Willanów i dawnej Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu zwanej potocznie „Wilanowem”. Osada fabryczna Willanów powstała w 1852 r. po jej oddzieleniu od osady Piekło. Fryderyk W. Bayer i Edward Hentschke założyli tu apreturę i fabrykę wełny. Na jej bazie w 1911 r. rozpoczęto budowę TFSJ. Po wojnie nazwanej ZWCH Witom. Powszechnie  dalej  nazywano ją „Wilanowem”. Nowa nazwa ulicy będzie nawiązaniem i upamiętnieniem osady Willanów i potocznej nazwy największej w dziejach miasta fabryki także nazywanej Wilanowem.

Prosimy o poparci naszej propozycji poprzez wypełnienie i skopiowanie załączonego poniżej druku a następnie przesłanie go do Urzędu Miasta.

Prosimy o udział w konsultacjach i  poparcie naszej propozycji.

Zarząd TPTM


200 ROCZNICA ŚMIERCI TOMASZA hr. OSTROWSKIEGO

Tomasz hr. Ostrowski zmarł w wieku 82 lat w swoim warszawskim pałacu przy ul. Miodowej 8 dnia 5 lutego 1817 r. W ostatnich chwilach życia umierającemu Tomaszowi udzielił duchowej posługi biskup krakowski Jan Paweł Woronicz. ( biogram Tomasza hr. Ostrowskiego w zakładce BIOGRAMY )

Z tej okazji w tomaszowskim muzeum przy ul. P.O.W. 11/15 przygotowywana jest wystawa połączona z wykładem Gabrieli Ziółkowskiej „Tomasz Ostrowski i jego potomkowie”.  Otwarcie wystawy i początek wykładu 3 lutego (piątek) godzina 17.00.

Pałac Ostrowskich w Ujeździe. fot. Z. Dziedzińskiego

Pałac Ostrowskich w Tomaszowie Mazowieckim. Obecnie Muzeum im. Antoniego  hr. Ostrowskiego. fot. Z. Dziedziński